تیروئید و جراحی تیروئید؛ چه زمانی جراحی ضرورت پیدا می‌کند؟

تیروئید یک غده پروانه‌ای‌ شکل و کوچک است که در قسمت جلوی گردن قرار دارد و با تولید هورمون‌های تیروئیدی، نقش مهمی در تنظیم سوخت‌وساز بدن، میزان انرژی، دمای بدن، ضربان قلب و عملکرد بسیاری از اندام‌ها ایفا می‌کند. اختلال در عملکرد این غده می‌تواند به پرکاری یا کم‌کاری تیروئید منجر شود و همچنین مشکلاتی مانند گواتر، ندول‌های تیروئیدی و سرطان تیروئید ایجاد کند.

 

همانطور که گفته شد غده تیروئید به عنوان یکی از حیاتی‌ترین غدد درون‌ریز بدن، نقش اصلی را در تنظیم سوخت‌وساز، ضربان قلب و تعادل انرژی ایفا می‌کند. با این حال، بروز اختلالاتی نظیر گره‌ها (ندول‌ها)، گواتر و تومورهای تیروئیدی در بسیاری از افراد مشاهده می‌شود. در اکثر موارد، مشکلات تیروئید با دارو یا پیگیری دوره‌ای کنترل می‌شوند، اما زمانی که پای تغییرات ساختاری پیش‌رونده، مشکوک یا علائم فشاری در میان باشد، بررسی‌های تخصصی مانند سونوگرافی و نمونه‌برداری سوزنی (FNA) انجام می‌گیرد تا لزوم رویکرد جراحی مشخص شود.

 

جراحی تیروئید (تیروئیدکتومی) به‌طور کلی زمانی ضرورت پیدا می‌کند که آزمایش‌ها یا بیوپسی وجود بدخیمی (سرطان تیروئید) یا ندول‌های با ریسک بالای سرطانی را تایید کنند. همچنین، در صورت بزرگ شدن بیش از حد غده تیروئید (گواترهای حجیم یا چندگره‌ای) که باعث ایجاد علائم فشاری مانند تنگی نفس، اختلال در بلع غذا یا تغییر و گرفتگی صدا شود، و یا در مواردی که پرکاری تیروئید به درمان‌های دارویی یا ید رادیواکتیو پاسخ ندهد، جراحی قطعی‌ترین و ایمن‌ترین راهکار درمانی خواهد بود.

اختلالات شایع تیروئید

 اختلالات تیروئید می‌توانند به شکل‌های زیر بروز کنند:

کم‌کاری یا پرکاری تیروئید

کم‌کاری تیروئید باعث کاهش تولید هورمون‌های تیروئیدی و کندشدن سوخت‌وساز بدن می‌شود، درحالی‌که پرکاری تیروئید با افزایش تولید این هورمون‌ها، سوخت‌وساز بدن را افزایش می‌دهد.

گواتر

گواتر (Goiter) به بزرگ‌شدن غیرطبیعی غده تیروئید گفته می‌شود که می‌تواند به‌دلایل مختلفی مانند کمبود ید، اختلالات هورمونی تیروئید یا وجود ندول‌های تیروئیدی ایجاد شود.

ندول‌های تیروئیدی

ندول‌های تیروئیدی توده‌ها یا گره‌هایی هستند که در بافت غده تیروئید ایجاد می‌شوند و ممکن است جامد یا کیستی باشند. بیشتر ندول‌ها خوش‌خیم هستند، اما برخی موارد نیاز به بررسی دقیق‌تر با سونوگرافی و آزمایش‌ دارند.

سرطان تیروئید

سرطان تیروئید نوعی رشد غیرطبیعی سلول‌ها در غده تیروئید است که می‌تواند به‌صورت یک توده یا ندول در گردن ظاهر شود. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، در بسیاری از موارد به بهبودی کامل منجر می‌شود.

علائم سرطان تیروئید چیست؟

سرطان تیروئید می تواند با علائم مختلفی همراه باشد، اما برخی افراد، به ویژه در مراحل اولیه، ممکن است هیچ علامت آشکاری نداشته باشند. گاهی اوقات این سرطان به طور تصادفی در معاینه معمول پزشکی یا تصویربرداری برای بررسی مشکل دیگری تشخیص داده می شود. برخی علائم احتمالی سرطان تیروئید به شرح زیر می‌باشد:
  • وجود توده یا ورم در گردنشایعترین علامت که معمولا بدون درد است.
  • خشونت صدا یا تغییر در صدااگر تومور به عصب‌های تارهای صوتی فشار وارد کند.
  • دشواری در بلعناشی از فشار تومور
  • درد در گردن یا گلو گاهی با انتشار به گوش‌ها
  • سرفه مداوم بدون ارتباط با سرماخوردگی یا آلرژی
  • تورم غدد لنفاوی به ویژه در ناحیه گردن.
  • مشکلات تنفسیاگر تومور به نای فشار وارد کند.
  • تغییرات بی دلیل وزن، خستگی یا تعریقکمتر شایع، اما در صورت تأثیر بر عملکرد تیروئید ممکن است رخ دهد.

روش‌های درمان بیماری‌های غده تیروئید

بیماری های خوش خیم مرتبط با غدد تیروئید با مصرف دارو و به مرور زمان به طور کامل درمان می شوند. در بیماری های بدخیم و بیماری هایی که منجربه بروز سرطان می ­شوند قبل از خود غده تیروئید اجزای مجاور باید درمان شوند زیرا درمان سرطان تیروئید پس از پیشروی به احشای مجاور کمی سخت است ولی درمان قطعی بیماری های بدخیم غده تیروئید در مراحل اولیه با انجام جراحی تیروئید امکان پذیر است.
  • دارو درمانی
  • درمان با ید رادیواکتیو (رادیو یدین)
  • اکو درمانی
  • جراحی

عمل جراحی تیروئید چگونه است؟

جراحی تیروئید تحت بیهوشی انجام می ­شود و ابتدا در خط عرضی قاعده گردن، بین دو عضله استرنوکلیدومستوئید (SCM) برش داده­ شده و پوست، عضلات و فاشیا از یکدیگر جدا می­ شوند تا تیروئید نمایان شود. سپس تیروئید همراه ندول یا همراه تومور از محل خارج می شود.
بعضی از جراحان نیز عمل تریروئیدکتومی را به روش اندوسکوپی انجام می­ دهند که در این روش از چندین برش کوچک استفاده می کنند و از طریق آنها یک دوربین کوچک و ابزار جراحی وارد شده و کل یا بخشی از غده تیروئید برداشته می شود.
معمولاً پس از عمل در ناحیه عمل یک یا دو درن (لوله جهت تخلیه ترشحات از محل عمل) تعبیه خواهد شد. این درن در دومین روز بعد از عمل و قبل از ترخیص برداشته خواهد شد.

مراقبت‌های لازم پس از جراحی تیروئید چیست؟

۱. مراقبت‌ های فوری پس از جراحی (هفته‌ های اول تا دوم)

مراقبت از زخم

  • ناحیه برش را تا ۴۸ ساعت خشک و تمیز نگه دارید. از خیس شدن آن خودداری کنید (پس از ۱-۲ روز می‌ توانید دوش بگیرید)
  • نوار یا چسب جراحی به مرور، خود جدا می‌ شوند. بخیه‌ ها ممکن است جذبی باشند یا در ویزیت بعدی کشیده شوند.
  • از قرار گرفتن محل برش در معرض آفتاب جلوگیری کنید (از ضدآفتاب با SPF30+ استفاده کنید)

مدیریت درد

  • درد خفیف تا متوسط طبیعی است. از مسکن‌ های تجویزی یا استامینوفن استفاده کنید (از آسپرین و NSAIDها در روزهای اول اجتناب کنید!!)
  • گلو درد یا خشونت صدا ممکن است به دلیل لوله تنفسی یا تحریک عصب اتفاق بیفتد (معمولا طی چند هفته بهبود می‌ یابد)

محدودیت فعالیت

  • از بلند کردن اجسام سنگین (بیش از ۵ کیلوگرم)، فشار آوردن یا ورزش‌ های شدید به مدت ۲-۴ هفته خودداری کنید.
  • هنگام خواب سر را بالاتر از بدن قرار دهید تا تورم کاهش یابد.

۲. پایش عوارض احتمالی

علائم هشدار دهنده (فوراً به پزشک اطلاع دهید!)

  • تورم شدید گردن یا مشکل در تنفس (نادر، اما ممکن است نشانه خونریزی یا فشار به نای باشد)
  • تب یا لرز (نشانه عفونت)
  • تغییر صدا بیش از ۲-۴ هفته (ممکن است نشانه آسیب عصب حنجره باشد)
  • بی‌ حسی یا گزگز دور لب و یا دست‌ ها (کمبود کلسیم)

۳. مدیریت جایگزینی هورمون (مادام‌ العمر در صورت برداشتن کامل تیروئید)

لووتیروکسین (سینتروید، لووکسیل و ...)

  • در صورت برداشته شدن کامل تیروئید ضروری است.
  • ناشتا مصرف شود (۱ ساعت قبل صبحانه یا ۳-۴ ساعت پس از شام)
  • آزمایش‌ های منظم خون (TSH, Free T4) برای تنظیم دوز (هر ۶-۱۲ هفته در ابتدا، سپس سالانه در صورت ثبات)

مکمل‌‌های کلسیم و ویتامین D

  • در صورت آسیب به غدد پاراتیروئید ممکن است موقت یا دائمی نیاز باشد (علائم کمبود: گزگز، گرفتگی عضلات)

۴. پیگیری بلند مدت

بیماران سرطان تیروئید

  • درمان با ید رادیواکتیو (در صورت نیاز) ۴-۶ هفته پس از جراحی انجام می‌ شود.
  • سونوگرافی گردن و آزمایش تیروگلوبولین برای پایش عود بیماری

مراقبت از جای زخم

  • پس از ۲-۳ هفته ماساژ با ژل سیلیکون یا روغن ویتامین E برای بهبود ظاهر

تغییرات سبک زندگی

  • رژیم متعادل (مگر در صورت نیاز به محدودیت ید قبل از ید درمانی)
  • پزشکان جدید را از سابقه تیروئیدکتومی مطلع کنید (بر تداخلات دارویی تأثیر دارد)

جراحی تیروئید چه عوارضی دارد؟

جراحی تیروئید معمولاً روشی ایمن و مؤثر است، اما مانند هر عمل جراحی ممکن است با عوارضی همراه باشد. شدت و احتمال بروز این عوارض به نوع جراحی، شرایط بیمار و تجربه جراح بستگی دارد. از جمله عوارض احتمالی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
  • خونریزی و هماتوم
  • عفونت محل جراحی
  • آسیب به عصب حنجره‌ای راجعه
  • تغییر یا گرفتگی صدا
  • کاهش سطح کلسیم خون
  • آسیب به غدد پاراتیروئید
  • مشکلات بلع
  • نیاز به مصرف مادام‌العمر هورمون تیروئید